Gengistryggš lįn, er til lausn? Uppfęrš śtgįfa.

Ķ framhaldi af dómum Hęstaréttar žann 16. jśnķ s.l. sem dęmdi gengistryggingu lįna ólögmęta aš uppfylltum įkvešnum skilyršum um žį gjaldmišla sem raunverulega skiptu um hendur og m.t.t. žeirra "tilmęla" sem frmkvęmdavaldiš hefur gefiš śt, er brżnt aš sś staša sem komin er upp leiši ekki til einhvers konar allsherjar upplausnar fjįrmįlageirans og fjįrmįla almennings meš tilheyrandi flóši mįlshöfšana sem myndi kęfa dómstólana um įrabil.

Žvķ mišur hefur rķkisstjórnin lżst žvķ yfir aš ekkert meira verši ašhafst og eini rįšherrann sem viršist hafa einhverjar įętlanir ķ takinu er Gylfi Magnśsson efnahags- og višskiptarįšherra sem vill velta öllum vandanum yfir į almenning, eina feršina enn.

Augljóslega er ekki til nein ein og einföld lausn į žessari flękju sem žżšir ķ raun nżja gullöld fyrir lögfręšinga. Žaš er hins vegar skylda okkar aš reyna aš finna einhverja lausn og žvķ einfaldari žvķ betri, žar sem įframhald aš óbreyttu žżšir ansi hreint mikla uppstokkun į öllu fjįrmįlakerfinu hér į landi. Ķ fljótu bragši séš, og samkvęmt flestum lögspekingum sem hafa tjįš sig, žį eru žessir dómar mjög skżrir og ķ raun ekki auš-flękjanlegir. Fjįrmįlafyrirtękjum ber aš endurreikna höfušstól og afborganir gengistryggšra lįna m.v. upprunalegan höfušstól og samningsvexti og ber aš endurgreiša ofgreišslur ef einhverjar eru. Lögspekingar viršast einnig nokkuš sammįla um aš žęr endurgreišslur eigi aš bera s.k. "lęgstu vexti Sešlabanka Ķslands" samkvęmt 18. grein vaxtlaganna. Einnig viršist nokkuš öruggt aš gengistryggš ķbśšalįn falli undir žessa dóma (samanber upplżsingar frį Landsbankankanum fyrr ķ dag) sem og fjölmörg lįn til fyrirtękja.

Žaš er žvķ vandi į höndum žar sem ekki er lķklegt aš fjįrmögnunarfyrirtękin og bankarnir (sumir alla vega) standi slķkt af sér nema meš auknu eiginfjįrframlagi frį eigendum en verši aš öšrum kosti gjaldžrota. Žaš žżšir aš mikil vandkvęši verša viš innheimtu ofgreiddra afborgana og lķklegt aš margir sem eru meš ofangreind lįn fįi ofgreišslur sķnar ekki endurgreiddar og endi sem e.k. kröfuhafar ķ fjįrmįlafyrirtękin. Žótt ekki sé rétt aš blanda verštryggingunni saman viš žetta mįl žį eru engu aš sķšur įfram óleyst mįl žeirra fjölmörgu sem tóku verštryggš lįn og bśa viš samskonar forsendubrest vegna veršbólgu (sem var af völdum gengishrunsins) og žeir sem eru meš gengistryggš lįn.

Ef menn gefa sér aš óbreytt įstand og sś óvissa sem žvķ fylgir vegna endalausra bišleikja dómstóla og lögfręšinga langt inn ķ framtķšina sé óęskileg žį er leit aš leiš śt śr žessum vanda naušsynleg, žó flókin viršist.

Vegna žess hversu skżrir dómar Hęstaréttar viršast vera mį hugsa sér aš rķkisstjórnin móti įkvešna stefnu fyrir allan fjįrmįlageirann um lausn į žessu mįli og taki žar meš allan almenning meš ķ žį vegferš, meš hagsmuni allra hlutašeigandi aš leišarljósi.

Ķ fyrsta lagi žurfa stjórnvöld aš lżsa žvķ yfir aš nišurstaša Hęstaréttar frį 16. jśnķ gildi um öll samsvarandi lįn til ķbśšakaupa og til fyrirtękja og aš öllum fjįrmįlafyrirtękjum beri aš endurreikna upphęšir og afborganir samkvęmt žvķ og m.v. samningsvexti. Fjįrmįlafyrirtękjum beri aš endurgreiša ofteknar greišslur meš višhlķtandi vöxtum (sbr. 18. grein vaxtalaganna) eša lįta žęr koma til lękkunar höfušstóls lįnsins. Allir samningar sem žetta tekur til verša ķ stašinn teknir upp į nż frį og meš 16. jśnķ 2010 og samiš um sanngjörn kjör į žvķ sem eftir stendur, mišaš viš einhvers konar ešlilega samningsstöšu žar sem fyllsta jafnręšis er gętt milli beggja samningsašila. Hér mętti koma til geršardómur sem leggši lķnurnar fyrir žį vinnu.

Sś nišurfęrsla skulda sem lįnžegar gengistryggšu lįnanna fį, žżšir aš margir hverjir hafa fengiš ofreiknašar vaxtabętur sem žarf aš endurgreiša og aš žörfin fyrir vaxtabótagreišslur śr rķkissjóši minnkar einnig ķ kjölfariš. Žį peninga mętti nota til aš auka vaxtabótagreišslur til žeirra sem eru meš vertryggš ķbśšalįn žannig aš staša manna yrši aš einhverju leiti jöfnuš. Allt er žetta aš vķsu śtreikningum hįš en jafna mętti leikinn enn frekar meš žvķ aš nišurfęra veršbótažįtt verštryggšu lįnanna aftur til janśar 2008 og lįta veršbótažįttinn svo framreiknast žašan aš hįmarki m.v. veršbólgumarkmiš Sešlabankans.

Framangreind lausn er ekki einföld en eins og stašan er og eftir žvķ sem meira er um hana hugsaš viršist žessi lausn e.t.v. vera sś einfaldasta sem til er ķ stöšunni, m.v. aš ęskilegt sé aš einhvers konar sanngirni sé gętt og aš skjót nišustaša sé ęskileg. Fjįrmįlakerfiš yrši fyrir įfalli og myndi minnka (žaš er hvort sem er um 35 til 40% of stórt fyrir hagkerfiš) en įfalliš myndi ekki rķša žvķ aš fullu žar sem fjįrmįlafyrrtękin fengju įfram sanngjarnar framtķšartekjur af fyrrum gengistryggšum lįnum. Lįntakendur fengju uppreisn ęru og virkilega sanngjarna nišurstöšu mįla sem aš einhverju leiti dreifist į alla og hefšu einnig strax meira fé į milli handanna sem myndi leiša til fljótvirkrar örvunar fyrir efnahagslķfiš og blįsa lķfi ķ steindaušann fasteignamarkaš. Įhrifin į rķkissjóš eru óljós en viršast ķ fljótu bragši ekki vera umtalsverš og jafnvel engin.

Hugmyndir žessar viršast nokkuš afgerandi og jafnvel róttękar en viš skulum ekki gleyma žvķ aš m.v. dóma Hęstaréttar erum viš enn ķ mišju bankahruni og afgerandi og róttękra ašgerša er žörf og róttęk skynsemi ķ efnahagsmįlum į Ķslandi er löngu tķmabęr. Aš öšrum kosti mun žjóšarbśiš hökta įfram į hįlf-stoppi um langa framtķš meš įframhaldandi óvissu, upphlaupum, og óstöšugleika į öllum svišum.

Žór Saari

Höfundur er hagfręšingur og žingmašur Hreyfingarinnar


« Sķšasta fęrsla | Nęsta fęrsla »

Athugasemdir

1 Smįmynd: Margrét Siguršardóttir

"róttęk skynsemi ķ efnahagsmįlum į Ķslandi er löngu tķmabęr." Sannari orš hafa ekki veriš töluš lengi.

Margrét Siguršardóttir, 7.7.2010 kl. 23:20

2 Smįmynd: Siguršur Siguršsson

Nįkvęmlega. Žaš hefur ekki stašiš į lįntakendum aš reyna aš semja viš lįnveitendur en įn įrangurs.

Žegar žessir höfšingjar er bśnir aš missa nišur um sig hlaupa žeir til mömmu vęlandi um aš hvers ósanngjarnt žaš sé aš žeir eigi aš taka į sig tapiš.

Vį hvaš ég hef litla samśš meš žeim

Siguršur Siguršsson, 7.7.2010 kl. 23:32

3 Smįmynd: Hrannar Baldursson

Getur rķkisstjórn ekki einfaldlega "tryggt allar innistęšur" lįntakanda, eins og Geir Haarde gerši 2008 fyrir innistęšueigendur ķ bönkum?

Žaš viršist sem aš įkvaršanir rķkisins séu ķ fullkomnu samręmi viš žaš sem mašur les śt śr Prins Machiavelli. Įkvaršanir eru teknar meš žeim sem eru sterkari, annars eru stjórnvöld ķ hęttu. Žaš er nefnilega miklu aušveldara aš taka stöšu meš žeim sterku en žeim veiku.

Fyrsta skrefiš ķ žessari barįttu allri er aš sżna aš lįntakendur eru sterki ašilinn og fjįrmögnunarfyrirtękin sį veiki, aš hagkerfiš getur ekki gengiš upp įn virkrar žįtttöku lįntakenda, sem eiga nśna aš hętta greišslum til aš sżna hver hefur valdiš. En žį veršur aš styšja viš bakiš į žeim sem standa verst og reynt veršur aš knżja ķ duftiš.

Hrannar Baldursson, 8.7.2010 kl. 04:52

4 Smįmynd: Kjartan Sigurgeirsson

Į mešan bankakerfiš hefur burši  til aš afskrifa tugi jafnvel hundruš milljarša af skuldum fyrirtękja eins og Haga, Samskipa, Teymis og Exista auk fjölda annara fyrirtękja śtrįsarvķkinganna, įn žess aš žaš komi fram sviti į bankamįlarįšherranum, finnst mér alveg til hįborinnar skammar aš hann og hans liš ķ Sešlabankanum leyfi sér aš hóta Hęstarétti meš enn einni dómsdagsspįnni, fari žeir ekki aš vilja rįšherrans.  Žaš ętti aš loka žessa menn inni ķ hljóšeinangrušu rżmi žar til dómsvaldiš er bśiš aš kveš upp sķna dóma.  Mér er stórlega til efs aš nokkurt rķki sem telji sig til žróašra rķkja meš mannréttindi ķ hįvegum lķši svona framkomu framkvęmdavalds.

Ekki nóg meš aš skuldir fyrirtękjanna séu afskrifašar, heldur er žeim beinlķnis komiš ķ hendur fyrri eigenda eins og žaš dugi ekki aš žeir hafi komiš žjóšinni į hausinn einu sinni. 
Betu mį ef duga skal.

Kjartan Sigurgeirsson, 8.7.2010 kl. 21:53

5 Smįmynd: Hafžór Baldvinsson

Smįathugasemd Žór. "Ef menn gefa sér aš óbreytt įstand og sś óvissa sem žvķ fylgir vegna endalausra bišleikja dómstóla og lögfręšinga langt inn ķ framtķšina sé óęskileg žį er leit aš leiš śt śr žessum vanda naušsynleg, žó flókin viršist."

Sķšan kemuršu meš eina hugmyndina aš lausn mįlsins ž.e. aš lįta stjórnvöld (sem žś treystir ekki) leysa mįliš.

Stjórnvöld geta aldrei tekiš af mönnum né fyrirtękjum réttinn til aš höfša dómsmįl. Žannig aš eitthvaš er trś žķn į almęttiš (lesist stjórnvöld) oršin mikil.

Er ekki nóg komiš af loddaraskap? Stjórnvöld geta ekki skipaš fyrirtękjum eša lįnžegum aš žau skuli reikna lįn į einhvern tiltekinn hįtt. Samningar um lįn gilda hvaš sem stjórnvöld vilja eša gefa śt yfirlżsingar um. Enda eru yfirlżsingar stjórnvalda einskis virši fyrir Hęstarétti.

Ef eitthvaš ętti aš gera af viti žį er žaš aš taka saman alla lįnaflokka meš gengistryggingu, afmarka žį eftir efni og innihaldi og sķšan komiš į samningaferli milli Samtaka fjįrmįlafyrirtękja annars vegar og hins vegar Talsmanns neytenda og Hagsmunasamtaka heimilanna žar sem fariš verši ķ aš finna flöt sem allir gęti sętt sig viš. Jafnframt yrši aš koma yfirlżsing frį Samökum fjįrmįlafyrirtękja aš žaš yršu engir eftirmįlar ž.e. mįlaferli vegna žessarar nįlgunar. Žetta tęki tķma en hann žarf ekki aš vera svo langur eša ķ mesta lagi 3 mįnušir.

En žaš sem ętti aš gera af viti er vķst afskaplega sjaldan gert, žvķ mišur.

Hafžór Baldvinsson, 8.7.2010 kl. 23:23

6 identicon

ja mamamamamamamamamama

viera (IP-tala skrįš) 17.7.2010 kl. 00:55

Bęta viš athugasemd

Ekki er lengur hęgt aš skrifa athugasemdir viš fęrsluna, žar sem tķmamörk į athugasemdir eru lišin.

Innskrįning

Ath. Vinsamlegast kveikiš į Javascript til aš hefja innskrįningu.

Hafšu samband